عوامل خطر سرطان تخمدان

عوامل خطر به عواملی گفته می‌شوند که احتمال ابتلا به بیماری مانند سرطان را افزایش دهند. سرطان‌های مختلف دارای عوامل خطر متفاوتی هستند. برخی از عوامل خطر مانند سیگار کشیدن قابل تغییر هستند. عواملی دیگری وجود دارند که قابل تغییر نیستند. از جمله:

  • سن
  • سابقه خانوادگی شخص

اما داشتن یک یا حتی بسیاری از عوامل خطر به این معنی نیست که شخص حتما در آینده به سرطان مبتلا می‌شود. برخی از افرادی که به بیماری مبتلا می‌شوند، ممکن است هیچ عامل خطر شناخته شده‌ای را نداشته باشند. محققان چندین عامل خطر را کشف کردند که ممکن است احتمال ابتلا به سرطان تخمدان اپیتلیال را در خانم‌ها افزایش دهد. این عوامل خطر در انواع دیگر از سرطان تخمدان که خیلی شایع نیستند اعمال نمی‌شوند. از جمله:

  • تومورهای سلول‌های زایا
  • تومورهای استروما

 

عواملی که خطر ابتلا به سرطان تخمدان را افزایش می‌دهند

 پیر شدن

خطر ابتلا به سرطان تخمدان با افزایش سن بیش‌تر می‌شود. سرطان تخمدان در زنان زیر چهل سال نادر است. بیش‌تر سرطان‌های تخمدان بعد از یائسگی ایجاد می‌شوند. نیمی از سرطان‌های تخمدان در زنان ۶۳ سال به بالا مشاهده شدند.

 اضافه وزن یا چاقی

چاقی باعث افزایش خطر ابتلا به سرطان می‌شود. اطلاعات موجود در مورد خطر سرطان تخمدان و چاقی محدود است. احتمالاً خانم‌های چاق (افرادی که شاخص توده بدنی [BMI] حداقل ۳۰ دارند) بیش‌تر در معرض خطر ابتلا به سرطان تخمدان هستند. چاقی همچنین ممکن است بر بقای کلی خانم‌های مبتلا به سرطان تخمدان تأثیر منفی بگذارد.

بچه دار نشدن یا بارداری در سنین بالا

خانم­هایی که در سنین 35 سال به بالا باردار شدند یا افرادی که اصلا بجه­دار نشدند، بیش­تر در معرض خطر ابتلا به سرطان تخمدان قرار دارند.

 

هورمون درمانی بعد از یائسگی

 

زنانی که بعد از یائسگی از هورمون‌های زنانه (استروژن یا پروژسترون) استفاده کردند در مقایسه با خانم‌هایی که هرگز از این هورمون‌ها استفاده نکرده‌اند، دارای خطر بیشتری برای ابتلا به سرطان تخمدان هستند.

 

 داشتن سابقه خانوادگی سرطان تخمدان، سرطان پستان یا سرطان روده بزرگ

درصورتی که در فامیل درجه یک فرد (مادر، خواهر یا دختر) کسی به سرطان تخمدان مبتلا شده باشد، خطر ابتلا به سرطان تخمدان در فرد بالا است و هرچی تعداد بیش‌تری از بستگان فرد به سرطان تخمدان مبتلا باشند، این‌خطر بیش‌تر افزایش می‌یابد. افزایش خطر ابتلا به سرطان تخمدان می‌تواند از طرف پدر و خانواده پدری نیز‌ باشد.

سابقه خانوادگی برخی از انواع دیگر سرطان مانند سرطان روده بزرگ و پستان با افزایش خطر ابتلا به سرطان تخمدان ارتباط دارد. این افزایش خطر به این دلیل است که سرطان‌های مذکور بر اثر جهش‌های وراثتی که منجر به سندرم‌های سرطان می‌شوند که خطر ابتلا به سرطان تخمدان را نیز افزایش می‌دهند.

 

 داشتن زمینه سندرم سرطان

بیش از ۲۵ درصد از سرطان‌های تخمدان بخشی از سندرم‌های سرطان هستند که به واسطه جهش‌های به ارث رسیده از ژن‌های خاص بروز پیدا می‌کنند.

 

 سندرم وراثتی سرطان پستان و تخمدان Hereditary breast and ovarian cancer syndrome (HBOC)

این سندرم در اثر جهش‌های ارثی ژن‌های BRCA1 و BRCA2 و همچنین احتمالاً برخی ژن‌های دیگر که هنوز شناسایی نشده‌اند، ایجاد می‌شود. این سندرم با افزایش خطر سرطان­های زیر در ارتباط است:

  • سرطان پستان
  • همچنین سرطان تخمدان
  • سرطان لوله فالوپ
  • سرطان اولیه صفاقی
  • سرطان لوزالمعده
  • سرطان پروستات

جهش در BRCA1 و BRCA2 مسئول بیشتر سرطان‌های تخمدان به ارث رسیده نیز می‌باشد.

  • جهش BRCA1: خطر ابتلا به سرطان تخمدان در طول زندگی برای زنان مبتلا به جهش BRCA1 بین ۳۵ تا ۷۰ درصد تخمین زده می‌شود. این بدان معنی است که اگر ۱۰۰ زن دچار جهش BRCA1 باشند، بین ۳۵ تا ۷۰ نفر از آن‌ها به سرطان تخمدان مبتلا می‌شوند.
  • جهش BRCA2: خطر ابتلا به سرطان تخمدان برای زنان مبتلا به جهش BRCA2 بین ۱۰ تا ۳۰ درصد تا ۷۰ سالگی تخمین زده شده است.

این جهش‌ها خطر ابتلا به سرطان صفاقی اولیه و سرطان لوله فالوپ را نیز افزایش می‌دهند. به طور کلی در زنان سالم خطر ابتلا به سرطان تخمدان در طول زندگی کم‌تر از ۲ درصد می‌باشد.

سرطان روده بزرگ غیر پلیپ وراثتی (HNPCC- Hereditary nonpolyposis colon cancer)

زنان مبتلا به سندرم روده بزرگ غیر پلیپ ارثی دارای خطر بسیار بالایی در ابتلا به سرطان روده بزرگ هستند. همچنین این زنان در معرض خطر ابتلا به سرطان رحم (سرطان آندومتر) و سرطان تخمدان نیز هستند. بسیاری از ژن­های مختلف می­توانند باعث بروز این سندرم شوند از جمله:

  • MLH1
  • MSH2
  • MSH6
  • PMS2
  • EPCAM

خطر ابتلا به سرطان تخمدان در طول زندگی در زنان مبتلا به سرطان روده بزرگ غیر پلیپ وراثتی حدود 10٪ است.  حداکثر 1٪ از کل سرطان­های اپیتلیال تخمدان در زنان مبتلا به این سندرم اتفاق می­افتد. نام دیگر سرطان روده بزرگ غیرپلیپ وراثتی سندرم لینچ است.

 سندرم پوتز-جگرز (Peutz-Jeghers syndrome)

این سندرم در اثر جهش در ژن STK11 ایجاد می­شود. افراد مبتلا به این سندرم ژنتیکی نادر دارای ویژگی‌های زیر هستند:

  • وجود پلیپ در معده و روده در دوران نوجوانی
  • دارای خطر بالا در ابتلا به سرطان، به ویژه سرطان­های دستگاه گوارش (مری ، معده ، روده کوچک ، روده بزرگ)
  • دارای خطر بالای ابتلا به سرطان تخمدان از جمله:
  • سرطان تخمدان اپیتلیال
  • نوعی تومور استرومایی به نام تومور بند ناف جنسی با توبولهای حلقوی (SCTAT sex cord tumor with annular tubules).

 

پلیپ مرتبط با MUTYH

این سندرم در اثر جهش در ژن MUTYH ایجاد می­شود. در افراد مبتلا به این سندرم علائم زیر دیده می‌شود:

  • وجود پلیپ در روده بزرگ و روده کوچک
  • دارای خطر بالای برای ابتلا به سرطان روده
  • دارای خطر بالای برای ابتلا به سرطان تخمدان
  • دارای خطر بالای برای ابتلا به سرطان مثانه

 

ژن‌های دیگر مرتبط با سرطان ارثی تخمدان

علاوه بر جهش‌های ژنی که در بالا ذکر شد، ژن‌های دیگری نیز وجود دارند که با سرطان تخمدان ارتباط دارند. این ژن‌ها عبارتند از:

  • ATM
  • BRIP1
  • RAD51C
  • RAD51D
  • PALB2

برخی از این ژن‌ها با سرطان‌هایی مانند پستان و پانکراس نیز مرتبط هستند.

 

 استفاده از روش‌های درمان ناباروری

به نظر می‌رسد درمان باروری با لقاح آزمایشگاهی (IVF) خطر ابتلا به انواع تومورهای تخمدان را افزایش­ می­دهد. از جمله:

  • تومور مرزی یا borderline
  • تومور با پتانسیل بد خیمی کم یا low malignant potential

مطالعات دیگر، افزایش خطر ابتلا به سرطان تخمدان تهاجمی را با داروهای باروری نشان ندادند. درصورت استفاده از داروهای ناباروری، بیمار باید درمورد خطرات احتمالی آن با پزشک صحبت کند.

 

 سابقه‌ی سرطان پستان

در صورت داشتن سابقه‌ی سرطان پستان، احتمال ابتلا به سرطان تخمدان بیش‌تر است. دلایل مختلفی برای این امر وجود دارد.  برخی از عوامل خطر سرطان تخمدان نیز ممکن است خطر ابتلا به سرطان پستان را تحت تأثیر قرار دهند.  در خانم‌های با سابقه‌ی خانوادگی مثبت در سرطان پستان، خطر ابتلا به سرطان تخمدان بعد از سرطان پستان بالا است. سابقه خانوادگی قوی سرطان پستان ممکن است در اثر جهش ارثی در ژن‌های BRCA1 یا BRCA2 و سندرم سرطان پستان و تخمدان ارثی باشد که با افزایش خطر ابتلا به سرطان تخمدان نیز در ارتباط است.

 

سیگار کشیدن

سیگار کشیدن به طور کلی خطر ابتلا سرطان تخمدان را افزایش نمی‌دهد، اما با افزایش خطر نوع مخاطی ارتباط دارد.

 

عواملی با تأثیرات نامشخص بر خطر سرطان تخمدان

 

 آندروژن‌ها

آندروژن‌ها، مانند تستوسترون، هورمون‌های مردانه هستند. به نظر می رسد ارتباطی بین آندروژن‌های خاص و انواع خاصی از سرطان تخمدان وجود دارد. اما نیاز به مطالعات بیشتری در مورد نقش آندروژن‌ها در سرطان تخمدان می‌باشد.

 

 پودر بچه (Talcum powder)

گفته می‌شود در صورتی که ذرات پودر بچه (روی ناحیه تناسلی یا نوارهای بهداشتی، دیافراگم‌ها یا کاندوم‌های بهداشتی ریخته شوند) بتوانند از طریق واژن، رحم و لوله‌های فالوپ به تخمدان برسند، ممکن است منجر به سرطان تخمدان شود.

در بسیاری از مطالعات صورت گرفته روی خانم‌ها، رابطه احتمالی پودر بچه با سرطان تخمدان بررسی شده است. نتایج متناقض بوده است. در برخی مطالعات نشان داده شد که پودر بچه در برخی موارد می‌تواند ریسک ابتلا به سرطان تخمدان را کمی افزایش دهد. اما برخی دیگر اعلام‌ کردند که پودر بچه هیچ تاثیری در ریسک ابتلای افراد ندارد. در بسیاری از مطالعات مورد شاهدی (case-control) افزایش کم در خطر ابتلا به سرطان تخمدان را گزارش دادند. اما این نوع مطالعات می تواند جانبدارانه باشد. زیرا اغلب به حافظه استفاده از پودر بچه توسط شخص وابسته است. در یک نوع مطالعه دیگر که همان نوع سوگیری بالقوه را نداشته باشد، افزایش خطر دیده نشد. این مطالعه افزایش خطر ابتلا به یک نوع سرطان تخمدان را نشان داد.

برای ار خانمی که افزایش خطر وجود داشته باشد، افزایش کلی خطر ابتلا به سرطان تخمدان بسیار کم است. در حال حاضر از پودر بچه به طور گسترده‌ای در بسیاری از محصولات استفاده می‌شود. بنابراین تعیین اینکه آیا افزایش خطر واقعی است یا خیر مهم است.  تحقیقات در این زمینه ادامه دارد.

 

رژیم غذایی

برخی مطالعات برخلاف مطالعات دیگر نشان دادند میزان سرطان تخمدان در خانم‌هایی که از رژیم غذایی حاوی سبزیجات یا رژیم غذایی کم چرب استفاده می‌کنند، کم‌تر است. انجمن سرطان آمریكا الگوی غذایی سالم را توصیه می­کند، از جمله:

  • مصرف مقدار زیادی میوه، سبزیجات
  • مصرف غلات سبوس‌دار
  • محدود کردن یا اجتناب از مصرف گوشت‌های قرمز و فرآوری شده
  • محدود کردن یا اجتناب از مصرف نوشیدنی‌های شیرین
  • محدود کردن یا اجتناب از مصرف غذاهای بسیار فرآوری شده

حتی اگر تأثیر این توصیه‌های غذایی بر خطر ابتلا به سرطان تخمدان همچنان نامشخص باشد، پیروی از آنها می‌تواند به پیشگیری از بیماری‌های دیگر از جمله برخی از انواع دیگر سرطان کمک کند.

 

منبع

https://www.cancer.org/cancer/ovarian-cancer/causes-risks-prevention/risk-factors.html

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هومن کنسر
جدیدترین مطالب
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در email